EÜ Öğretim Üyesi Doç. Dr. Vahid Akram: “30 büyükşehrin hizmet erişilebilirliği nesnel verilerle kıyaslanacak”

Ege Üniversitesi (EÜ) Uluslararası Bilgisayar Enstitüsü (UBE) Bilgisayar Bilimleri Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Vahid Akram tarafından hazırlanan “Çizge Kuramı Tabanlı K-Merkez Optimizasyonu İle Türkiye'deki Büyükşehirlerin Kentsel Erişilebilirliğinin Değerlendirilmesi” başlıklı proje, TÜBİTAK ARDEB 1002 Programı kapsamında desteklenmeye uygun bulundu.

Türkiye’deki 30 büyükşehrin yol ağlarının matematiksel modeller aracılığıyla inceleneceği çalışmayla; afet yönetimi, kamu hizmetleri, trafik planlaması ve sosyal erişilebilirlik başta olmak üzere farklı alanlarda kullanılabilecek stratejik verilerin ortaya çıkarılması amaçlanıyor.

30 Büyükşehrin Cadde ve Sokak Ağları Analiz Edilecek

Projenin kapsamına ilişkin bilgi veren Doç. Dr. Vahid Akram, İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa ve Antalya’nın da aralarında bulunduğu 30 büyükşehrin cadde ve sokak ağlarının açık kaynaklı “OpenStreetMap” verileri kullanılarak bilgisayar ortamına aktarılacağını belirtti.

Akram, “Proje kapsamında İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa ve Antalya’nın da aralarında bulunduğu Türkiye’nin 30 büyükşehrinin cadde ve sokak ağları, açık kaynaklı ‘OpenStreetMap’ verilerinden yararlanılarak bilgisayar ortamına aktarılacak. Şehirlerdeki her bir kavşak matematiksel modelde birer ‘düğüm’, bu kavşakları birbirine bağlayan yollar ise ‘kenar’ olarak tanımlanacak. Bu sayede devasa büyüklükteki kent yapıları, karmaşık algoritmalarla analiz edilebilir çizgelere dönüştürülecek.” dedi.

Çalışmanın temelinde bilgisayar bilimlerinin optimizasyon problemlerinden “K-merkez problemi” yer alacak. Model aracılığıyla bir kentte belirli sayıdaki hizmet merkezi için en uygun noktaların belirlenmesi ve şehrin en uç noktasının dahi bu merkezlere mümkün olan en kısa mesafede bulunması hedeflenecek.

Doç. Dr. Akram, “Bu yaklaşım ile bir şehirde belirli sayıdaki hizmet merkezi için en uygun noktaların seçilmesi ve kentin en uç noktasının dahi bu merkezlere mümkün olan en kısa mesafede olması amaçlanıyor. Geliştirilen bu model; itfaiye istasyonlarının konumlandırılmasından afet toplanma alanlarının belirlenmesine kadar hayati önem taşıyan pek çok senaryoda uygulanabilecek.” ifadelerini kullandı.

Kentsel Hizmet Erişilebilirlik Endeksi Geliştirilecek

Projenin önemli çıktılarından birinin “Kentsel Hizmet Erişilebilirlik Endeksi” olacağını açıklayan Akram, endeksle şehirlerde yaşayanların temel kamu ve sosyal hizmetlere erişiminin sıfır ile bir arasında değişen nesnel bir skorla ölçülebileceğini kaydetti.

Akram, “Projenin en önemli çıktılarından biri, literatüre kazandırılacak olan ‘Kentsel Hizmet Erişilebilirlik Endeksi’ olacak. Bu endeks sayesinde şehirlerde yaşayan vatandaşların temel kamu ve sosyal hizmetlere erişimi, sıfır ile bir arasında değişen nesnel bir skor üzerinden ölçülebilecek.” diye konuştu.

Endeks kapsamında hastane, itfaiye, karakol, okul, toplu taşıma aktarma merkezleri, yeşil alanlar ve kültürel tesisler olmak üzere yedi farklı hizmet kategorisi değerlendirilecek.

Hesaplamalarda yalnızca fiziksel mesafenin dikkate alınmayacağını belirten Akram, Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Ekonomik Kalkınma ve İş Birliği Teşkilatı (OECD) ve Uluslararası Toplu Taşıma Birliği (UITP) tarafından belirlenen küresel standartlardan da yararlanılacağını bildirdi.

Akram, “Böylece algoritmalar, sadece bir kentin fiziksel kapsayıcılığını değil, insanların günlük yaşam konforuna ve güvenliğine sağladığı katkıyı da değerlendirecek.” dedi.

Karar Vericilere Bilimsel Veri Sağlanacak

Çalışmadan elde edilecek verilerin özellikle acil durum yönetimi ve ulaşım yatırımlarının planlanmasında kullanılabilecek bilimsel bir altlık oluşturması hedefleniyor. Projede şehirlerin mevcut yol yapılarının yanı sıra mahalle ve bölge bazlı topluluk yapıları da analiz edilecek.

Doç. Dr. Vahid Akram, “Çalışma sonucunda elde edilecek veriler, özellikle acil durum yönetimi ve ulaşım yatırımları planlayan karar vericiler için bilimsel bir altlık oluşturacak. Şehirlerin yalnızca mevcut yol yapıları değil, mahalle ve bölge bazlı topluluk yapıları da analiz edilerek mevcut yöntemlere alternatif yeni algoritmalar geliştirilecek.” ifadelerini kullandı.

Akram, “Proje ile Türkiye'deki 30 büyükşehrin hizmet erişilebilirliği açısından birbirleriyle kıyaslanabileceği nesnel bir veri tabanı oluşturulması ve kentsel yaşam kalitesinin artırılması hedefleniyor.” dedi.

Kaynak: CUMHA - CUMHUR HABER AJANSI